ДИГОРОНАУ

 

   
Адæймаг
Аргъау

Æвзаг
Барад
Дзырдуат

Дин

Зарæг

Зонад
Истори
Клуб

Медицинæ
Политикæ
Поэзи

Прозæ

Спорт

Этнографи

Юмор



Дигоронау
Радио


 

Будайти Милуся

финсæг

ДИГОРИ АРТДЗÆСТÆ

Цард над æй æма ибæл адæм цæунцæ. Еуетæ ибæл райдайунцæ цæун, иннетæн ба сæ цуд кæронмæ æрхъæртуй. Царди над лигъз нæ ’й. Е æй гургъахъ, берæ фæззелæнтæ, къолтæ си ес. Еци надбæл ес тар гъæдтæ, устур гулф-гулфгæнгæ дæнттæ, сæрисæфæнтæ. Æма уони сæрти бахезун фæгъгъæуй адæми.

Райдайæнæй кæронмæ царди цуд æвдесунцæ аййевадæ, литературон уадзимистæ. Мах зонæн, адæймаг кæдæй фæззиндтæй, уæдæй нурмæ ци берæ дессæгтæ æрцудæй, цæхуæн устур тугъдтитæ, революцитæ, æрдзон устур бæллæхтæ. Зонæн сæ историйæй. Фал сæ хуæздæр ба банкъардтан литературон уадзимистæ кæсгæй, устур хузæгæнгути хузтæй, музыкæмæ игъосгæй, театри сценæбæл ци спектакльтæ æвæрд æрцудæй, уонæй. Цард æхуæдæг дæр театр æй, адæм ба артисттæ æнцæ. А.Островский æ рæстæги уотæ загъта: «Театр æй, наци æ лæги кари ке бацудæй, уой æвдесæн».

Дигорон театри фæззинд, æвæдзи, уобæл дзорæг æй, æма Дигорæ æ лæги кари бацудæй инсæйæймаг æноси кæрон. Дуйней аллихузон цаутæ цæуй, кæми — тугъдтитæ, кæми — зæнхæнкъуститæ, донирайвулдтитæ, Уæрæсейæн ба ралæудтæй цардæвзарæн бæнттæ — уæззау рæстæгутæ. Еци-еу усмæмæ устур егъау бæстæ ниггупп кодта, фехалдæй. Æваст миллионгай адæмтæ æнæ райгурæн бæстæ байзадæнцæ. Сæ райгурæн бæстæ Советон Цæдес адтæй. Нур седзæрæй байзадæнцæ. Алли адæмихатт дæр æхе фатер агурдта. Нæ Иристон дæр Уæрæсей иннæ адæмихæттити хæццæ зин рæстæгутæ æрвиста. Нæ бæсти цард еугурæйдæр æхе æййивта. Æма уоци рæстæг, зæгъæн ес, революцион рæстæг байгон æй Дигорон театр. Æма, æвæдзи, е дзæгъæли нæ адтæй. Е, табу æхецæн, Хуцауæй загъд адтæй — уоци зин рæстæг ке байгон æй, е.

Адæм фæйнæхузон æнцæ. Сæ цæстæнгас театрмæ дæр аллихузон æй. Фулдæр — зундгиндæр адæм ин устур бунат дæттунцæ адæймаги царди. Фал ес уæхæнттæ (рагæй-нурмæ дæр адтæнцæ), æма театри ахедундзийнадæбæл не ’ууæндунцæ, ниллæг æй кæнунцæ. Уæхæн адæми туххæй æ рæстæги Н.В. Гоголь финста: «Театр ничуть не безделица и вовсе не пустая вещь, если примешь в соображение то, что в нем может поместиться вдруг толпа из нескольких тысяч человек и что вся эта толпа, ни в чем не сходная между собой, разбирая ее по единицам, может вдруг потрясать одним потрясением, зарыдать одними слезами и засмеяться одним всеобщим смехом. Это такая кафедра, с которой можно сказать миру много добра».

Дигорон театри байгон Дигорæн адтæй уарунбони хори фæззинд, мети бунæй цъæх кæрдæги фæззинд, рагуалдзæги мæргъти зард, тæвдæ бони сауæдони донæй æдонуг басæттуни хузæн. Театр артдзæстæ, къона æй æма æ алливарс æмбурд кæнуй адæм. Æнхус кæнуй кæрæдзей хуæздæр лæдæрунæн, кæрæдземæ æнгомдæр унæн, кæрæдзей фулдæр уарзунæн, литератури ирæзтæн. Зæгъæн ес, æма кæдæй Дигорон театр байгон æй, уæдæй фæззиндтæй берæ хуарз уадзимистæ, пьеситæ, æмдзæвгитæ. Нæ адæм кæрæдзей хуæздæр лæдæрун райдæдтонцæ. Зæрондæй, æригонæй цæунцæ театрмæ.

Æнгъæлмæ кæсунцæ нæуæг спектакльтæмæ. Æнцонтæй нæ байгон æй Дигорон театр. Берæ цæлхдортæ æвæрд адтæй æ размæ, берæ къулумпидзийнæдтæ. Фал зæгъæн ес, Темирати Дауити хузæн адæймæгутæ ци адæммæ ес, етæ фæууæлахез уодзæнæнцæ, райеуварс кæндзæнæнцæ еци къулумпидзийнæдтæ. Дигорон театри бундорæвæрæг адтæй нæ зундгонд, нæ курухон, нæ сæр бæрзæндти кæмæй хæссæн, Иристон æма Уæрæсей адæмон артист Темирати Иласи фурт Дауит. Уомæ еци зин рæстæг, уæззау уавæрти разиндтæй уæхæн хъаурæ æма рахизтæй къулумпидзийнæдти сæрти. Фиццаг бал агорун гъудæй искурдиадæгин фæсевæд, æма 1993 анзи игонгонд æрцудæй Дигорон театралон студи Дзæуæгигъæуи. Æртæ анзей фæсте ба игонгонд æрцудæй Дигорон театр. Темирати Дауитæн æнцон нæ адтæй еци рæстæг. Е ’нæнездзийнадæбæл нæ гъудигæнгæй, е æхсæвæй-бонæй архайдта, цæмæй нæ Иристони зæнхæбæл фæззинна Дигорон театри артдзæстæ. Æма æ кьохи бафтудæй.

Ралæудтæй еци бæрæгбон — байгон æй Дигорон театр Темирати Дауити спектаклæй «Фæдес». Æригон дигорон фæсевæд хъæбæр хуарз рагъазтонцæ сæ фиццаг спектакли. Дигорæн ралæудтæй нæуæг рæстæг. Еци æнзти ма цæун райдæдтонцæ журнал «Ирæф», газзет «Дигорæ», рацудæнцæ нæ дигорон финсгути киунугутæ, фæззиндтæй финсгути æригон фæлтæр.

Темирати Дауити фарсмæ æрбалæудтæнцæ Бекъойти Розæ, Беккузарти Орзетæ, Тауитти Светланæ, Æлбегонти Хасан, Темирати Виктор, Дедегкати Виктор, Дзайнухъти Хъазбег, Хачирти Анзор æма ма берæ æндæртæ. Еуæндæс анзей дæргъи Паддзахадон Дигорон драмон театри сценæбæл æвæрд æрцудæнцæ берæ цæмæдесаг спектакльтæ, куд классикти, уотæ нуриккон драматургти пьеситæ дæр. Зæгъæн: К. Гольдоний «Мирандолина», Малити Геуæргий «Цауæйнæнттæ», Саламти Къолай «Уарзти ахасти», Л. Андреевай «Чуче», Хæмицати Цæрайи «Дууæ уосгори», Темирати Дауити «Аланти нана»...

Уотæ фæззæгъунцæ, театр æвзаги æвæрæн æй. Æма е раст æй Дигорон театр ку байгон æй, уæд райдæдта ирæзун дигорон драматурги. Фæззиндтæнцæ дигорон пьеситæ: Сæбанти Харитони «Уарзт кенæ мæлæт», «Тухайти Æргæсгæ»; Лазарти Сильви «Ци зæгъдзæнæнцæ адæм?», «Сайд»; Тобойти Цæрæги «Уорамæ, Дехъо»; Малити Васой «Темур-Алсахъ»...

Дигорон театри сценæбæл фиццаг хатт æвæрд æрцудæнцæ дигорон литератури классикти пьеситæ — Гурдзибети Бласкай «Æдули»; Малити Геуæргий «Цауæйнæнттæ»; Гарданти Михали «Хъадамантæ» — сценарий ниффинста Темирати Дауит. Темирати Дауит берæ пьеситæ ниввардта ирон театри сценæбæл, «Аланти нана» ба ниффинста дигоронау. Еуæндæс анзей дæргъи Дигорон театри сценæбæл æвæрд æрцудæй 50 пьесемæй фулдæр.

Дигорон театри косунцæ искурдиадæгин артисттæ Хадати Альберт, Цъугкити Солтан, Хъарати Алик, Кокайти Тимур, Малити Фатимæ, Секъинати Элитæ, Хадати Алинæ, Бесати Викæ, Етдзати Светланæ, Езети Эрнæ, Цæллати Владимир, Хъалабегги Фатимæ, Хъамболти Зæлинæ, Бичилти Фатимæ, Худæлти Маринæ, Хъодзасти Тимур, Хъулчити Морат, Айларти Маринæ, Гобети Сослан, Арсæгти Астик, Хъæбæлоти Заурбек.

Аци театрæн айдагъ æ фæззиннунæн къулумпидзийнæдтæ нæ адтæй, фал ма ин нур дæр ес. Рацудæй еуæндæс анзи, æма ин нурма æхе анзгъунст нæма ес. Фал æууæндæн, тагъд рæстæги ке уодзæнæй, уобæл. Театр — адæм æнцæ. Етæ ба: режиссер, драматургтæ, сценаристтæ, артисттæ, хузæгæнгутæ...

Дигорон æмбесонд уотæ зæгъуй: «Æнгом бийнонтæ цард ерунцæ», уæдта ма ес уæхæн æмбесонд дæр: «Хæдзари уагæвæрд хæдзари хецаумæ гæсгæ æй».

Дигорон театри уагæвæрд, æ раздæри хецау, æ бундорæвæрæг, æ сæйраг режиссер Темирати Дауит куд зундгин, курухон, искурдиадæгин, æгъдаугин адтæй, уотæ ’й. Дигорон æвзаг, аййевади сæрбæлтау Темирай-фурт æ цард равардтайдæ, уæдта æй дæтгæ дæр ракодта. Æнæбæрцæ уарзтæй уарзта æ Дигорæ.

«Только жизнь, отданная любимому делу и высоким задачам будет полна и счастья, и значения». Аци дзурдтæ хаунцæ Темирати Иласи фуртмæ.

Дигорон театри коллектив æнгом бийнонтæ æнцæ. Æма ин æнæ уотæ уæн дæр нæййес, уомæн æма ами ес курухон хестæртæ æма æгъдаугин, искурдиадæгин фæсевæд. Кæрæдзей лæдæрунцæ, кæрæдземæн аргъ кæнунцæ. Кæрæдзей цийнæбæл цийнæ кæнунцæ, зинбæл — маст. Кæрæдзей фарсмæ æнгом лæугæй, сæ рæсугъд, фал зин надбæл цæунцæ сæ зундгин хестæрти фæсте дигорон фæсевæд сæ нæуæг хецау Цæликкати Маирбеги кизгæ Земфири хæццæ.

Фæззиндтæй дигорæн сæхе артдзæстæ,
Уордæмæ цæун æй сæ уод, сæ цæстæ.
Æхемæ хонуй е æ гъардзийнадæй,
Артдзæстæ идзаг æй рæсугъддзийнадæн.

Сценæбæл — «Уосгортæ», «Аланти нана»,
«Фæдес», «Кай фудгин», ’ма «Мирандолина»,
«Уарзти ахасти», уæдта — «Уарзт ма мæлæт».
Дигорон театр нин цæрæд ма цæрæд!

Газзет «Дигорæ»

      
         
  * НомхыгъдмæХæрдмæ *